Giải ngân 652.125 tỷ đồng đầu tư công sau 9 tháng: Khoảng cách giữa kế hoạch và năng lực hấp thụ

*Quyết định số 1129/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương trong thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công.

Dự án trọng điểm phía Nam: lực đẩy chính của mùa cao điểm

Phần lớn khối lượng giải ngân quý IV tập trung ở các đại dự án hạ tầng phía Nam. Sân bay quốc tế Long Thành – tổng mức đầu tư hơn 336.000 tỷ đồng cho cả ba giai đoạn, riêng Dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư trên 99.000 tỷ – đã đạt khoảng 80% khối lượng, với 12 trên 16 gói thầu xây lắp chính cơ bản đáp ứng tiến độ phục vụ mục tiêu khai thác thương mại từ 24/12/2026. Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây do VEC làm chủ đầu tư, dài 22 km với quy mô 8–10 làn xe, tổng vốn gần 15.000 tỷ đồng, đã đạt khoảng 73% sản lượng; phần đường dự kiến hoàn thành cuối năm, phần cầu trong quý I/2027. Cao tốc Bến Lức – Long Thành đã khai thác chính thức từ 01/10/2026. Cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, Tân Vạn – Nhơn Trạch cùng Vành đai 3 TP.HCM đồng loạt vào giai đoạn về đích; Vành đai 4 TP.HCM đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư.

Giá trị của cụm dự án này không chỉ ở phần giải ngân cuối năm. Khi sân bay Long Thành vận hành thương mại, hệ sinh thái hàng không – logistics – bất động sản khu vực Đông Nam Bộ bước vào giai đoạn mới, với các mắt xích đã niêm yết như ACV, SCS, GMD, VSC ở phía dịch vụ và KDH, NLG, DIG, SZC ở phía bất động sản khu vực. Tuy nhiên, lãnh đạo Chính phủ đã cảnh báo một số gói thầu "gần như không có chuyển biến" – rủi ro trượt mốc đối với một số hạng mục vẫn chưa thể loại trừ.

Thách thức ngoài vốn: năng lực hấp thụ và chi phí đầu vào

Khó khăn lớn nhất của chu kỳ đầu tư công 2026 không nằm ở nguồn vốn mà ở năng lực hấp thụ. Bộ Tài chính liệt kê các nguyên nhân chính của tình trạng giải ngân chậm: dự án khởi công mới chưa đủ thủ tục đầu tư; dự án bổ sung kế hoạch vốn giữa năm vẫn đang hoàn thiện hồ sơ; một số bộ, ngành đề xuất giảm kế hoạch vốn do không còn nhu cầu – phản ánh công tác lập kế hoạch chưa sát thực tế.

Trên phía đầu vào, giá vật liệu xây dựng đã tăng mạnh từ tháng 3/2026. Theo số liệu Bộ Xây dựng, nhựa đường tăng gần 32%, cát/đá/gạch tăng 13,5–23,3%, xi măng tăng hơn 7%, thép tăng trên 2%. Diễn biến này tạo sức ép đáng kể lên biên lợi nhuận gộp của các nhà thầu xây lắp – theo dự báo của MBS, biên gộp của VCG, CII, HHV trong quý III/2026 giảm khoảng 0,3–0,5 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Trong khi đó, thiếu hụt nhân lực chất lượng cao – đặc biệt là chuyên gia thiết kế, giám sát ở các gói thầu phức tạp như nhà ga Long Thành – làm chậm tiến độ ở không ít hạng mục.

Khoảng cách giữa hơn 1 triệu tỷ đồng kế hoạch và năng lực triển khai thực tế không được đóng lại chỉ bằng áp lực hành chính. Nó phụ thuộc vào tốc độ tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, mỏ vật liệu, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế giá – những biến số nằm ngoài phạm vi của một quyết định chấm điểm.

*Giá vật liệu xây dựng tăng mạnhTác động đến tăng trưởng và thị trường chứng khoán

GDP 9 tháng tăng 9,01% cho thấy đầu tư công đang phát huy vai trò động lực đúng thời điểm. Nếu đạt kịch bản cơ sở – tỷ lệ giải ngân cả năm 90–93% – đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP ước khoảng 0,8–1,0 điểm phần trăm, chưa kể hiệu ứng lan tỏa sang thu nhập lao động, tiêu dùng và tín dụng. Chu kỳ đầu tư công trung hạn 2026–2030 với quy mô 8,31 triệu tỷ đồng – gấp 2,4 lần giai đoạn 2021–2025 – đặt khung thời gian dài hơn hẳn một mùa cao điểm, với các dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, mở rộng cao tốc Bắc – Nam, đường sắt đô thị TP.HCM và Hà Nội.

Trên thị trường chứng khoán, hai nhóm hưởng lợi rõ nét là xây lắp hạ tầng (VCG, HHV, C4G, CII, LCG, FCN) và vật liệu xây dựng (HPG, HT1, KSB, DHA, PLC). Nhóm vật liệu – đặc biệt là thép và đá xây dựng – thường được đánh giá có biên an toàn tốt hơn nhờ dòng tiền thanh toán nhanh và biên lợi nhuận được bảo vệ trước áp lực giá đầu vào. Nhóm xây lắp phù hợp với giao dịch theo các mốc công bố giải ngân hằng tháng và lễ thông xe/khai thác dự án, song định giá của nhiều mã đã phản ánh một phần kỳ vọng – điển hình là VCG đã tăng kịch trần phiên 29/06 với thanh khoản gấp 5,4 lần bình quân. Lợi nhuận quý III/2026 giữa các doanh nghiệp cùng nhóm cũng có sự phân hóa: VCG chịu nền so sánh cao do khoản thoái vốn khoảng 3.000 tỷ đồng trong năm 2025, trong khi HHV được dự báo duy trì tăng trưởng nhờ các dự án Đồng Đăng – Trà Lĩnh và Trung Lương – Mỹ Thuận giai đoạn 2.

Kết luận

Đầu tư công năm 2026 vận hành trên nền kế hoạch kỷ lục và đã bước vào giai đoạn nước rút với nhịp giải ngân tăng tốc rõ rệt từ quý III. 63,8% kế hoạch sau 9 tháng là con số tốt hơn nhiều năm trước, nhưng mục tiêu 95% cả năm vẫn còn khoảng cách đáng kể – và cơ chế chấm điểm chính thức từ tháng 10 là công cụ hành chính mới để thu hẹp khoảng cách đó.

Hai số liệu đặt cạnh nhau phác hoạ bài toán cốt lõi: 370.000 tỷ đồng cần giải ngân trong 3 tháng cuối năm – gần gấp rưỡi nhịp bình quân 9 tháng – trong khi 27 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương vẫn dưới bình quân, nhiều đơn vị dưới 20%. Nguồn vốn không phải điểm nghẽn; năng lực hấp thụ – gồm thủ tục đầu tư, mặt bằng, nguyên vật liệu, nhân lực – mới là biến số quyết định.