Eximbank: Một hội đồng toàn người nước ngoài và cái 1% của VSC có gì đặc biệt?

Hình dung cho dễ: một tiệm lâu đời treo bảng hiệu "Xuất Nhập Khẩu", nổi tiếng nhờ đổi tiền và lo giấy tờ cho người buôn với nước ngoài. Nhưng khách vào hằng ngày là người gửi tiết kiệm, tiểu thương và người vay mua nhà.

Cách tiệm này làm ăn

Tóm một câu: mua vốn đắt, bán rẻ để giữ khách (MBS gọi là cạnh tranh về giá), chi phí cao, quỹ dự phòng mỏng. Năm 2025, ROE của Eximbank là 4,4%, trong khi trung vị ngành là 17,6%.

Phát hiện lạ nhất: cùng một bệnh án suốt 11 năm

Đặt ba báo cáo của ba công ty chứng khoán cạnh nhau, thì mình thấy các chẩn đoán gần như không đổi.

Vậy nếu thuốc cũ không hiệu quả, người ta thử thuốc gì?

2. Một hội đồng toàn người nước ngoài: lạ ở đâu, để làm gì

Từ ngày 24/7/2026, Eximbank có một HĐQT hiếm thấy ở ngân hàng Việt: 6 thành viên, tất cả mang quốc tịch nước ngoài, tất cả là thành viên độc lập. Chủ tịch là ông Nguyễn Lê Quốc Anh, Tổng giám đốc Techcombank giai đoạn 2016–2020. Cùng ngồi bàn là bà Richa Goswami, bà Ooi Huey Tyng, ông Michael Richard Harte, ông Chua Teck Huat Bill và ông Ho Poh Wah. Đến ngày 14/10, HĐQT có 8 ghế, 7 là độc lập.

Lạ ở đâu: chủ không ngồi bàn

Ở hầu hết ngân hàng Việt, HĐQT là nơi cổ đông lớn cử người vào. Ở Eximbank lúc này, không thành viên nào đại diện cho cổ đông nào. Hồ sơ ứng viên ghi rõ họ không có lợi ích liên quan tới ngân hàng hay các bên liên quan.

Lý do nằm ở lịch sử.

• Khoảng mười năm qua, Eximbank đổi Chủ tịch 9 đến 11 lần tùy cách đếm của từng tờ báo, mỗi lần gắn với một cuộc giành ghế giữa các nhóm cổ đông. HĐQT độc lập là cách cắt vòng lặp đó.

• Ông Quốc Anh nêu tiêu chí chọn người: ít nhất 25 năm kinh nghiệm, ưu tiên người đã nghỉ hưu, tức người không cần chiếc ghế để làm việc khác. Lộ trình tiếp theo là 9 đến 11 thành viên độc lập vào năm 2028.

So với Techcombank: hai mô hình ngược nhau

Nhiều người nói TCB "cũng có dàn lãnh đạo nước ngoài". Đúng, nhưng người nước ngoài ở TCB ngồi ở chỗ khác.

TCB là chủ cộng người điều hành chuyên nghiệp. EIB là người giám sát chuyên nghiệp, nhưng thiếu chủ. Khi ông Quốc Anh lái TCB, phía sau ông có một người chủ lớn. Ở EIB, mảnh ghép đó vẫn còn trống.

Bỏ trần room ngoại: mở cửa cho mảnh ghép còn thiếu

Năm 2025, Eximbank tự đặt trần sở hữu nước ngoài 6%, với lý do giữ chỗ cho nhà đầu tư chiến lược. Ngày 14/10/2026, cổ đông bỏ cái trần này, đưa về mức 30% theo luật. Chủ tịch cho biết đây là điều kiện Ngân hàng Nhà nước đặt ra.

Ghép với mô hình kinh doanh ở phần 1, việc này có ba ý nghĩa:

1. Tìm chủ mới. Kế hoạch là vốn hóa 5 tỷ USD năm 2028, khối ngoại sở hữu khoảng 24%, trong đó 15% dành cho đối tác chiến lược (Vietcap). Vốn mới giúp kéo tỷ lệ dự phòng lên.

2. Hợp với nghề gốc. Một ngân hàng sống bằng tài trợ thương mại và ngoại hối được lợi nhiều từ đối tác ngoại: hạn mức, ngân hàng đại lý, khách hàng FDI. SMBC từng đóng vai này từ 2007 đến 2022.

3. Dòng vốn chỉ số. Vietcap kỳ vọng EIB vào rổ chỉ số thị trường mới nổi của FTSE khi Việt Nam được nâng hạng; room trống càng nhiều càng có lợi cho trọng số.

Mặt trái: room mở cho mọi nhà đầu tư ngoại, không riêng đối tác chiến lược. Và thành viên độc lập không bỏ vốn, nên họ không phải người chịu lỗ lãi cuối cùng.

Tiềm năng và rủi ro

• Tiềm năng: chấm dứt vòng giành ghế; quản trị đủ chuẩn để đối tác ngoại tin; có người từng chuyển đổi thành công một ngân hàng bán lẻ.

• Rủi ro: chưa có chủ chịu bỏ tiền; phần lớn thành viên ở nước ngoài và mới với tín dụng SME trong nước; người lái hằng ngày mới nhận ghế từ tháng 8.

3. Phạm Thị Huyền Trang: bảy mốc trong 18 tháng

Bà Trang là người duy nhất ở lại qua cả ba đời HĐQT gần đây của Eximbank. Chuyện "rời ghế rồi trở lại" của bà chủ yếu là thủ tục luật bắt buộc khi đổi vai, không phải biến động bất thường.

Bà là ai

Sinh năm 1982, thạc sĩ tài chính – ngân hàng, cử nhân Đại học Kinh tế Quốc dân, cao cấp lý luận chính trị. Bà có hơn 12 năm ở VietinBank (một bài báo ghi 15 năm), qua các vị trí phó giám đốc chi nhánh TP Hà Nội, trưởng phòng phê duyệt tín dụng, phó giám đốc khối phê duyệt tín dụng. Trước đó bà làm ở Sun Group và Tập đoàn Đèo Cả. Năm 2024, bà là thành viên HĐQT độc lập của Chứng khoán VietinBank. Bà chưa từng làm Tổng giám đốc trước khi về Eximbank.

Bảy mốc, mới nhất ở trên

Vì sao phải rời rồi trở lại

1. Thành viên độc lập không được kiêm điều hành. Muốn làm TGĐ, bà phải bỏ tư cách độc lập trước. Trong đơn, bà viết rằng tiếp tục giữ vị trí độc lập sẽ không phù hợp.

2. Lần trở lại đã được báo trước. Cùng lúc chấp thuận ghế TGĐ, Ngân hàng Nhà nước chấp thuận hồ sơ của bà cho chức danh thành viên HĐQT không độc lập. Thông cáo ngày 1/8 đã nói bà sẽ ứng cử ở đại hội tháng 10.

Nói gọn: luật bắt bà ra khỏi cửa "độc lập" để làm TGĐ, rồi bà vào lại HĐQT bằng cửa "không độc lập".

Điều đáng để ý

• Cây cầu. HĐQT mới giỏi chuẩn mực quốc tế nhưng mới với thị trường trong nước. Bà là người nối họ với bộ máy vận hành và với Ngân hàng Nhà nước. Chủ tịch nước ngoài cộng TGĐ người Việt ngồi HĐQT là mô hình khá quen ở các ngân hàng có đối tác ngoại.

• Đúng nghề cho việc trước mắt. Việc gấp nhất là xử lý nợ xấu và kéo tỷ lệ dự phòng lên, đúng nền tảng phê duyệt tín dụng của bà. Vietcap cũng đánh giá cao điểm này.

• Cần theo dõi. Bà chưa có thành tích ở vai TGĐ. Bà vừa điều hành vừa ngồi HĐQT, nên vai giám sát của 7 thành viên độc lập càng quan trọng. Nửa đầu 2026, giai đoạn bà làm Chủ tịch, lãi trước thuế giảm khoảng 54%; nhưng Chủ tịch không phải người điều hành hằng ngày.

• Không suy diễn. Không có công bố nào nói bà đại diện cho cổ đông nào.

4. Viconship mua 1% của Eximbank, vì sao như vậy?

Viconship (VSC) nắm 1,01% Eximbank, người có liên quan thêm 0,07%. Đó không phải mua lại. Nhưng ở một ngân hàng mà cổ đông lớn nhất chỉ có 10%, mỗi 1% đều đáng xem nó đứng cạnh ai.

Trên giấy tờ

Gelex (10%), VIX (4,83%) và Viconship (1,01%) là ba cổ đông riêng. Chưa có công bố nào nói họ là người có liên quan tại Eximbank. Năm 2024, Gelex còn tuyên bố công khai rằng VIX không phải công ty thành viên của tập đoàn, và ông Nguyễn Văn Tuấn đã thoái toàn bộ cổ phần VIX từ năm 2022.

• VIX và VSC: VIX đầu tư vào cổ phiếu VSC với giá gốc 1.440 tỷ đồng, qua ủy thác tại các công ty quản lý quỹ, cùng khoảng 490 tỷ vào Cảng Xanh VIP, nơi VSC nắm 54%. Danh mục VIX tập trung vào nhóm Gelex (GEE, GEX) cùng EIB và VSC.

• Eximbank và VSC: năm 2024, VSC dùng nguồn vay 1.450 tỷ đồng từ Eximbank để mua cảng Nam Hải Đình Vũ. Từ khách vay, giờ thành cổ đông.

• Gelex và Hải An: tháng 8–9/2026, Gelex thành cổ đông lớn của Hải An rồi bán hết chỉ sau khoảng một tháng. Cổ đông lớn nhất của Hải An chính là nhóm Viconship, nắm khoảng 22,3% tính cả các công ty liên quan.

Ba cách đọc

1. Pháp lý: VSC không thuộc Gelex. 1% này chỉ cộng vào nhóm Gelex nếu luật xác định là người có liên quan, và việc đó do cơ quan quản lý quyết định.

2. Lá phiếu: ở một ngân hàng không ai quá 10%, các cổ đông có quan hệ đầu tư với nhau (10 + 4,83 + 1,01 ≈ 15,8%) có thể thành một khối phiếu đáng kể ở đại hội, kể cả khi không phải người có liên quan theo luật.

3. Kinh doanh: cảng, logistics, tài trợ thương mại và ngoại hối hợp với nghề gốc của Eximbank. Nhưng đây là suy luận; chưa có công bố hợp tác nào, và Viconship chưa nói mục đích.

Một chi tiết lạ: 1,01% tương đương khoảng 18,8 triệu cổ phiếu, tầm 300 tỷ đồng theo giá hiện tại (ước tính). Cùng lúc đó, Viconship lại đang chào bán hơn 187 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu để huy động vốn.

Câu hỏi đáng theo dõi nhất: khi Gelex xin lên 15% như đã nói, Ngân hàng Nhà nước sẽ tính những ai vào nhóm đó.

Kết: Chủ – Người – Thời gian

Một ngân hàng muốn hồi phục cần đủ ba thứ. Eximbank hiện có một, còn thiếu hai.

• Người: đã có. HĐQT giàu kinh nghiệm quốc tế, TGĐ có nghề tín dụng.

• Chủ: còn trống. Gelex lớn nhất nhưng đã rút người khỏi bàn và đang chờ luật để lên 15%. Room ngoại vừa mở nhưng chưa có đối tác chiến lược nào được công bố. Viconship 1% chưa nói mục đích.

• Thời gian: chưa biết. Đội hình này phải ngồi yên đủ lâu để dọn nợ xấu. Với một ngân hàng đổi Chủ tịch liên tục suốt mười năm, ngồi yên ba năm đã là thành tích.

Ba câu hỏi để theo dõi:

1. Ai sẽ thành người chủ thật sự: Gelex lên 15%, một đối tác nước ngoài, hay một nhóm khác?

2. Đội hình hiện tại có ngồi yên tới hết nhiệm kỳ 2030 không?

3. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu có lên được gần mức trung vị ngành, khoảng 75%, không?

Ba công ty chứng khoán đã ghi cùng một bệnh án cho Eximbank trong 11 năm. Lần này, thứ thay đổi không chỉ là liều thuốc mà là người kê đơn. Đơn thuốc có hiệu quả hay không, lời giải nằm ở mảnh ghép "Chủ".

Bài viết chỉ mang tính thông tin, không phải khuyến nghị đầu tư. Một số số liệu (giá cổ phiếu, tỷ lệ sở hữu nước ngoài) mới có một nguồn và cần kiểm tra lại trước khi trích dẫn.

Nguồn

Báo cáo phân tích: VPBS – Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (16/1/2015); MBS Research – EIB (5/7/2024); Vietcap – EIB: 2026, tạo nền để tăng trưởng sau tái cấu trúc (15/4/2026).

• Người Quan Sát – Viconship lộ diện trong danh sách cổ đông trên 1% Eximbank

• VietnamFinance – Cựu CEO Techcombank làm Chủ tịch Eximbank

• Báo Đầu tư – Eximbank có Tổng giám đốc mới là bà Phạm Thị Huyền Trang

• VietnamFinance – Hành trình lên ghế nóng của tân TGĐ Eximbank

• Mekong ASEAN – Chân dung quyền TGĐ Trần Tấn Lộc

• Viettimes – Eximbank gia hạn đề cử nhân sự HĐQT

• VietnamBiz – Chủ tịch Eximbank: thay đổi quy định room ngoại

• VnEconomy – Eximbank đề xuất room ngoại dưới 6%

• Pháp luật VN – Ông Hồ Hùng Anh làm Chủ tịch Techcombank nhiệm kỳ thứ ba

• Fintech News – Techcombank tái bổ nhiệm CEO Jens Lottner

• Pháp luật VN – Eximbank nhà tạo lập thị trường ngoại hối

• VnEconomy – ADB tăng hạn mức tài trợ thương mại cho Eximbank

• Tạp chí Công Thương – GELEX: VIX không phải là thành viên

• DNSE – Danh mục tự doanh VIX

• The Leader – Nguồn vốn Viconship mua Nam Hải Đình Vũ

• Mekong ASEAN – Hải An: nhóm cổ đông lớn xáo trộn

• Mekong ASEAN – Viconship muốn huy động vốn

• VnBusiness – Đại hội bất thường có giúp Eximbank khép lại thập kỷ rối ren