Làm sao hộ chiếu của 1 quốc gia trở nên mạnh hơn?

3. Vì sao hộ chiếu Malaysia lại mạnh như vậy?

a/ Nền tảng kinh tế từ giao thương và vị trí địa lý

Lợi thế nằm trên eo biển Malacca – tuyến đường hàng hải huyết mạch của thế giới – cùng sự đóng góp lớn của cộng đồng người Hoa đã giúp Malaysia xây dựng được một nền kinh tế thương mại tự do và dịch vụ rất mạnh từ sớm. Chính nền tảng này đã giúp họ đạt được mức GDP bình quân đầu người cao, ở mức hơn 13.125 USD. Sự thịnh vượng và giao thương cởi mở này trực tiếp triệt tiêu động cơ di cư bất hợp pháp, tạo niềm tin lớn cho các quốc gia khi thiết lập chính sách miễn thị thực.

b/.Đòn bẩy ngoại giao từ vị thế quốc gia Hồi giáo ôn hòa

Việc là một quốc gia Hồi giáo ôn hòa và tiên phong trở thành trung tâm tài chính Hồi giáo toàn cầu mang lại cho Malaysia một "tấm thẻ ưu tiên" trong thế giới Ả Rập. Nhờ đó, công dân Malaysia được hưởng chính sách miễn thị thực, hoặc cấp thị thực tại cửa khẩu và eVisa ở rất nhiều quốc gia Trung Đông cũng như các nước Hồi giáo khác như UAE, Qatar, Oman, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ. Bên cạnh đó, họ cũng có các đặc quyền như dễ dàng xin visa hành hương (Umrah eVisa) đến Saudi Arabia. Sự gắn kết về tôn giáo và dòng vốn đầu tư tạo ra các hiệp ước tương hỗ ngoại giao vô cùng thuận lợi.

c/ Đặc quyền từ Khối Thịnh vượng chung (Commonwealth)

Đây là một "cú hích" cực lớn giúp gia tăng số lượng điểm đến trên các bảng xếp hạng hộ chiếu. Với tư cách là thành viên của Khối Thịnh vượng chung (từng là thuộc địa của Anh), công dân Malaysia được hưởng rất nhiều đặc quyền lịch sử, điển hình là việc được miễn thị thực vào Vương quốc Anh với thời gian lưu trú lên tới 180 ngày. Hơn thế nữa, mạng lưới này còn mở cửa tự do cho Malaysia đến hàng chục quốc gia thành viên khác trên khắp thế giới, từ vùng Caribbean (như Jamaica, Barbados), Châu Phi cho đến Châu Đại Dương (như Fiji, miễn thị thực lên tới 120 ngày).

3. Việt Nam có thể học được gì?

Những người đến từ các quốc gia đang phát triển và có nguy cơ ở lại quá hạn visa, lẩn trốn vào nền kinh tế ngầm, sẽ khiến các nước sở tại mất động lực để mở cửa biên giới tự do. Các số liệu thống kê thực chứng từ các quốc gia tiếp nhận lao động lớn tại Châu Á đã vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại:

Tại Nhật Bản, theo công bố từ cơ quan tư pháp, mặc dù tổng số người cư trú bất hợp pháp đã giảm xuống còn khoảng 68.488 người, công dân Việt Nam vẫn "giữ vững" vị trí dẫn đầu bảng với 11.601 người. Phân tích cấu trúc cho thấy, thành phần vi phạm đông đảo nhất bắt nguồn từ tư cách lưu trú ngắn hạn (du lịch, thăm thân, công tác) với hơn 41.000 người vi phạm (tính chung các quốc tịch), tiếp đó là nhóm thực tập sinh kỹ năng bỏ trốn.

Tình hình tại Hàn Quốc cũng phản ánh một thực trạng tương tự, thậm chí còn nghiêm trọng hơn về mặt tỷ lệ. Dữ liệu cho thấy Hàn Quốc là thị trường có số lao động Việt Nam vi phạm hợp đồng và cư trú bất hợp pháp cao nhất, ước tính có thời điểm lên tới hơn 12.245 người, chiếm tỷ lệ lên đến 26% tổng số lao động phái cử. Rất nhiều cá nhân đã lợi dụng sự thông thoáng của các chương trình du học, du lịch để nhập cảnh hợp pháp vào Hàn Quốc, sau đó cắt đứt liên lạc, bỏ học, bỏ tour để gia nhập lực lượng lao động chui. Hành vi lạm dụng này đã tạo ra một hệ lụy dây chuyền tàn khốc: các cơ quan lãnh sự buộc phải nâng cao tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ, dẫn đến việc những công dân có nhu cầu du học, du lịch, hoặc công tác chân chính cũng bị từ chối thị thực do bị đánh đồng vào nhóm rủi ro cao. Việc cư trú bất hợp pháp không chỉ vi phạm luật pháp nước sở tại, ảnh hưởng đến uy tín quốc gia, mà còn làm suy giảm vĩnh viễn khả năng đàm phán miễn thị thực của chính phủ Việt Nam.

Sự Bất Tương Xứng Giữa Quy Mô Kinh Tế Vĩ Mô Và GDP Bình Quân Đầu Người

Nhiều người lầm tưởng rằng khi Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng GDP ấn tượng (ví dụ tăng 8,4% trong quý 2 năm 2026, vượt qua nhiều nền kinh tế ASEAN), hộ chiếu tự khắc sẽ thăng hạng. Về quy mô nền kinh tế điều chỉnh theo sức mua tương đương (GDP PPP), Việt Nam thực tế đã vươn lên dẫn trước Philippines, Malaysia và Singapore trong khu vực. Tuy nhiên, sức mạnh kinh tế tổng thể không quyết định hành vi của từng cá nhân.

Yếu tố quyết định rủi ro di cư chính là GDP bình quân đầu người, thước đo mức độ giàu có thực tế của công dân. Tính đến năm 2025, GDP bình quân đầu người của Việt Nam ước tính chỉ đạt mức hơn 5.066 USD. Trong khi đó, GDP bình quân đầu người của Malaysia đạt mức trên 13.125 USD. Các nghiên cứu kinh tế lịch sử đã từng chỉ ra rằng, thu nhập bình quân của Việt Nam có độ trễ rất lớn so với các nước trong khu vực; ví dụ vào năm 2015, thu nhập bình quân của Việt Nam chỉ tương đương với mức của Malaysia 25 năm trước đó.

=> Khi người lao động nhận thấy thu nhập từ việc làm việc chui ở nước ngoài trong vài năm có thể vượt xa tổng thu nhập cả đời tại quê nhà, động cơ vi phạm luật di trú vẫn sẽ luôn hiện hữu. Sức mạnh của hộ chiếu, do đó, chỉ có thể được củng cố khi quốc gia đạt đến một ngưỡng thịnh vượng nhất định, xóa bỏ hoàn toàn động lực kinh tế của việc cư trú bất hợp pháp

Vậy chúng ta cần

1. Phát triển kinh tế bền vững để triệt tiêu lực đẩy di cư: Giải pháp gốc rễ nhất là tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đưa thu nhập bình quân đầu người (GDP per capita) vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Khi sự chênh lệch mức sống giữa Việt Nam và các quốc gia phát triển được thu hẹp, áp lực kinh tế buộc người dân phải tìm con đường lao động bất hợp pháp sẽ tự động biến mất, tương tự như quỹ đạo mà Malaysia đã trải qua.

2. Kỷ cương sắt trong quản lý xuất khẩu lao động và du lịch: Cơ quan chức năng cần thiết lập các chế tài cực kỳ nghiêm khắc (bao gồm cả xử lý hình sự và phạt tài chính nặng) đối với các đường dây, cá nhân, công ty tư vấn lừa đảo và tổ chức cho người trốn ở lại nước ngoài. Sự nghiêm minh của pháp luật trong nước sẽ phát đi thông điệp mạnh mẽ đến các đối tác quốc tế về quyết tâm làm sạch môi trường di trú của Việt Nam.

3. Tận dụng tối đa đòn bẩy Ngoại giao Lãnh sự: Với sự cởi mở chưa từng có của chính sách thị thực Việt Nam dành cho người nước ngoài, Bộ Ngoại giao cần chuyển đổi lợi thế này thành các ưu đãi cụ thể cho công dân Việt Nam. Thay vì nhắm đến mục tiêu bất khả thi là miễn thị thực hoàn toàn ngay lập tức vào các thị trường khó tính (Mỹ, Châu Âu), cần đàm phán để đơn giản hóa thủ tục: yêu cầu cấp visa dài hạn (multiple-entry từ 5 đến 10 năm) cho các nhóm đối tượng rủi ro thấp, dỡ bỏ yêu cầu chứng minh tài chính rườm rà, hoặc số hóa hoàn toàn quy trình nộp hồ sơ.